Goed uitzicht
Hoe je flamenco beleeft: jaleo en duende
Wat de kreten vanaf het podium betekenen, wat duende is, waarom het voetenwerk klinkt zoals het klinkt, en de kleine hoffelijkheden die een stille zaal stil houden.
Reserveer uw flamenco-uur ↗Kort antwoord
Kijk met je oren net zo goed als met je ogen. Verwacht aanmoedigingskreten van de artiesten (jaleo), voetenwerk dat als percussie werkt, en een paar seconden stilte voordat de gitaar begint. Applaus aan het einde van een stuk, houd je telefoon weg, en vraag de gastheer naar foto's voordat de show begint. Duende, het zeldzame moment waarop alles samenkomt, laat zich niet plannen, dus laat het gebeuren.
Jaleo: de stemmen vanaf het podium
Jaleo is de ritmische aanmoediging die artiesten en toeschouwers tijdens een nummer roepen. Het Wikipedia-artikel over flamenco zegt dat de kreet olé mogelijk van een Hebreeuws werkwoord komt, en dat jaleos in Triana ontstonden uit feestelijke uitvoeringen van corridos en soleares. In een kleine zaal hoor je misschien korte kreten vanaf het podium zelf, een ritmisch handgeklap of een gemurmelde woorden van lof. Het zijn geen onderbrekingen. Ze maken deel uit van hoe de groep zijn energie hoog houdt.
Duende
Duende is het flamencowoord voor een mysterieuze, moeilijk te benoemen charme die verder gaat dan techniek en inspiratie. Wikipedia citeert Federico García Lorca over dit onderwerp: "Om de duende te zoeken is er geen kaart of oefening." Van artiesten wordt gezegd dat ze duende hebben wanneer die arriveert, en je kunt er niet om vragen. Je zult het niet vinden in een programmatoelichting. Als er een stilte over de zaal valt en niemand naar een glas reikt, is dat het dichtst dat een publiek bij het aanschouwen ervan komt.
Het geluid van de voeten
Flamencovoetenwerk is snel en precies, en de schoenen hebben kleine spijkertjes in de teen en hak, waardoor elke stap hoorbaar is. Dat verklaart de percussieve knal die je tijdens een dans hoort. Wikipedia beschrijft het voetenwerk als bliksemsnel en vermeldt het ritmische stampen dat er zijn karakter aan geeft. In een kleine tablao hoor je het direct door de planken, wat een goede reden is om een plek te kiezen waar je de voeten van de danseres kunt zien.
De gitaar en haar intermezzo's
Gitaristen worden tocaores genoemd, en de melodische passages die ze tussen gezongen coupletten spelen heten falsetas. Wikipedia vermeldt dat de gitaar gewoonlijk een cipressenhouten klankkast heeft. UNESCO zegt dat de gitaar veel verder is gegroeid dan een ondersteunende rol. Luister naar de momenten waarop de zanger stopt en de gitaar de sfeer alleen draagt: daar spreekt het instrument voor zichzelf in plaats van te volgen.
Kleding en attributen
Wikipedia beschrijft de traje de flamenca als de jurk die vrouwen traditioneel dragen op festivals in Andalusië, en zegt dat de gerimpelde, gestippelde jurken van de toeristische stijl afstammen van de Sevillanas-jurk van de Feria van Sevilla. In geïmproviseerde flamenco worden castagnetten niet vaak gebruikt, maar moderne dansers gebruiken soms stokken, sjaals en waaiers als attributen. Wat de artiesten dragen hoort bij het beeld, maar het varieert, dus verwacht geen bepaald kostuum.
Stilte, applaus en telefoons
Een flamencoruimte is stil voordat een stuk begint. Wacht tot de stilte vanzelf eindigt, applaudisseer aan het einde van een stuk en houd je telefoon donker. Wil je een foto maken, vraag het dan aan de gastheer voordat de voorstelling begint, want flits en schermen leiden de artiesten af. Een zacht gemurmel van waardering tijdens een stuk is welkom; een gesprek niet. Deze hoffelijkheden wegen zwaarder in een ruimte met een paar dozijn mensen dan in een theater.
Voor wie dit niet is
Geef je de voorkeur aan een show waarbij het publiek meezingt, danst of meeschreeuwt, dan zal een tablao ingetogen aanvoelen. Flamenco in deze setting beloont aandachtige toewijding. Heb je een jong kind dat niet stil kan zitten, dan is een zittende voorstelling van een uur in een kleine ruimte ook een lastige opgave. Vraag de locatie naar jonge kinderen voordat je boekt, niet bij de deur.
Veelgestelde vragen
Wat betekent olé?
Het is een uitroep van waardering en aanmoediging. Wikipedia zegt dat de oorsprong ervan betwist is, en dat zulke jaleos ontstonden in Triana.
Kan ik meeklappen?
Volg de ruimte. Een zacht gemurmel van waardering is welkom, maar hard klappen over de gitaar niet. Applaudisseer aan het einde van een stuk.
Wat is duende?
Het flamenco-woord voor een moeilijk te benoemen charme die verder gaat dan techniek. Van artiesten wordt gezegd dat ze het hebben wanneer het zich aandient, en je kunt het niet bestellen.
Bronnen