Wat flamenco is: cante, baile, toque

Drie kunsten, één voorstelling

UNESCO verdeelt flamenco in drie delen. Cante, het lied, wordt door mannen en vrouwen gezongen, meestal zittend en zonder koor achter zich. Baile, de dans, drukt alles uit van verdriet tot vreugde, met hofmakerij en passie als thema's. Toque, de gitaar, is ontgroeid aan zijn vroege rol als begeleiding van de stem, en castagnetten, handgeklap en voetstampen vervolledigen het geluid. Een goede voorstelling weeft de drie samen, zodat geen enkel deel louter de andere ondersteunt.

Waar het vandaan komt

UNESCO situeert het hart van flamenco in Andalusië, in Zuid-Spanje, met wortels ook in Murcia en Extremadura. Het noemt flamenco de identiteitsmarker van vele gemeenschappen, bovenal de Gitano- of Roma-gemeenschap, die een essentiële rol speelt in de vormgeving ervan. Wikipedia dateert het ontstaan aan het einde van de 18e eeuw in de steden en landbouwgemeenten van Neder-Andalusië, en citeert een tekst uit 1774 als de oudste vermelding van flamencmuziek. Niemand heeft het uitgevonden.

Hoe het wordt doorgegeven

UNESCO stelt dat de kunst wordt doorgegeven via familiedynastieën, sociale kringen en flamencoclubs. Gitaristen, zangers en dansers leren de ritmes door te luisteren en te kijken, en maken ze vervolgens eigen. Het resultaat is een kunstvorm die dicht bij haar wortels blijft en toch met elke artiest verandert. Voor het publiek is de les praktisch: twee artiesten kunnen hetzelfde ritme nemen en het totaal anders laten klinken, en daarom loont een tweede bezoek aan een tablao.

Van cafés tot tablaos

In de 19e eeuw werden cafés cantantes, bars waar zangers, gitaristen en dansers optraden voor betalend publiek, het podium van flamenco. Wikipedia vermeldt dat in de jaren zestig tablaos zich over Spanje verspreidden en de cafés overnamen. Het woord komt van tablado, een houten platform, en verwijst zowel naar de locatie als naar de podiumvloer zelf. In een tablao werken de artiesten dicht bij het publiek in een kleine ruimte, met drankjes of tapas aan de tafels. Wikipedia voegt toe dat sommige locaties een volledige Spaanse maaltijd serveren.

Buiten Spanje

Flamenco reist. Wikipedia merkt op dat het Rotterdams Conservatorium sinds 1985 gereguleerde flamencogitaarstudies aanbiedt, wat Nederlandse bezoekers zal interesseren, en dat Albuquerque in de Verenigde Staten wordt beschouwd als een centrum voor flamencokunst. Duitse, Britse en Nederlandse reizigers in Palma hebben flamenco dus waarschijnlijk al thuis meegemaakt, in een les of op een podium, voordat ze het in een tablao zien. Het in Spanje zien, in een kleine ruimte, is iets anders.

Waarom het op Mallorca is

Mallorca heeft zijn eigen volkstradities, met instrumenten zoals de xeremies, een lokale doedelzak, en een muziek die volgens Wikipedia sterk lijkt op die van Catalonië. Flamenco komt vanuit het zuiden als gastkunst. Tablao Flamenco Alma presenteert zich als de eerste flamencotablao in Palma en host artiesten die elke paar weken wisselen. Voor bezoekers uit Noord-Europa maakt dat Palma tot een plek om Andalusische muziek te horen zonder het eiland te verlaten.

Lees verder: Een avond in Palma rond een flamencovoorstelling

Voor wie dit niet is

Wie een geschiedenisles met een lezing wil, zal teleurgesteld worden door een tablao-avond: het uur is een voorstelling, geen praatje. Als je een spektakel wilt met kostuumwissels en een grote cast, kan een kleine ruimte dat niet bieden. Deze gids is voor mensen die in duidelijke taal willen weten wat ze bekijken voordat de gitaar begint.